Coach Gouda

DE PRAKTIJK VAN DE IMPACT VAN ADD OP DE PARTNER

De praktijk van de impact van ADD op de partner binnen een relatie

Voorwoord

Dit stuk gaat over partners van mensen ADD en de impact van wat het ADD-gedrag in de praktijk heeft op de partner. Ik heb dit geschreven voor:

  • Mensen die zich hierin herkennen, opdat ze zien dat ze niet de enige zijn.
  • De naasten/ omgeving van de partner (ouders, kinderen, broers, zussen, familie, goede vrienden, etc.) en degene met ADD, opdat zij inzien wat voor impact ADD heeft op de partner van iemand met ADD, zodat zij het niet (meer) bagatelliseren en de partner waar nodig steunen.

De aandacht vanuit de hulpverlening gaat voornamelijk uit naar degene met ADD. De partners van mensen met ADD komen vaak met hun ‘vragen/ problemen’ terecht in een circuit waar weinig bekend is over het fenomeen ‘Cassandra effect’ en waarbij mensen/ hulpverleners geen idee hebben wat de impact is van ADD op de partner binnen een ADD- relatie.

Dit stuk is niet ‘af’ en niet wetenschappelijk onderbouwd, het is puur geschreven vanuit mijn ervaring als (ADD-relatie-) counsellor, coach en ervaringsdeskundige. En ook vanwege het feit dat er weinig tot geen boeken over dit onderwerp te vinden zijn. Ik hoop tevens dat dit stuk een aanzet kan geven tot meer begrip, medeleven en misschien wel tot meer onderzoek. Op deze manier wil ik mijn bijdrage leveren.

Ik richt mij in dit stuk specifiek op de partners van mensen met ADD, omdat daar mijn expertise als counsellor en coach ligt en omdat ik 46 jaar ervaring heb als partner van iemand met ADD. Ook partners van mensen met depressie, autisme, narcisme etc. zouden zich in dit stuk kunnen herkennen. 

Misschien ten overvloede: Ik richt mij in dit stuk niet op degene met ADD, omdat anderen en ikzelf daar al veel over hebben geschreven en ik in dit stuk juist de impact van ADD op de partner onder de aandacht wil brengen. Natuurlijk zal niet iedereen zich overal in herkennen, omdat het een mix van ervaringen is van; zowel mijn cliënten, mijzelf als coach/ counsellor/ partner van.. en van alles wat ik erover heb geleerd en gelezen tijdens mijn specialisaties en opleidingen. Ik heb getracht zo volledig mogelijk te zijn, waarbij ik mij maar al te goed realiseer dat er nog veel ontbreekt, mede vanwege het feit dat er nog zeer weinig onderzoek is gedaan naar de impact van ADD in relaties. Er zullen nog vele aanvullingen gegeven kunnen worden, ik sta dan ook open voor feedback en neem dit van harte in ontvangst. Voel je vrij om dit te geven.

In dit stuk heb ik voor de leesbaarheid, degene met ADD ‘man/ hij/ hem/ vriend/ vader’ genoemd en de partner zonder ADD ‘vrouw/ zij/ haar/ vriendin/ moeder’. Dit kan ook omgekeerd worden.

(Waar vrouw/ haar/ zij/ moeder/ vriendin staat, kan ook man/ hem/ hij/ vader/ vriend gelezen worden en vice versa)

Verschil vrouwen en mannen met AD(H)D

Er is weinig bekend over de verschillen tussen mannen en vrouwen met AD(H)D, terwijl mijn ervaring is dat deze verschillen er wel degelijk zijn. Sowieso zijn er verschillen tussen mannen en vrouwen, dat maakt het evident dat deze er ook zijn tussen mannen en vrouwen met AD(H)D, ook verschilt dit per individu. Vrouwen met AD(H)D vallen vaak minder op dan mannen met AD(H)D. In mijn praktijk ervaar ik dat vrouwen met AD(H)D zich over het algemeen meer verantwoordelijk voelen voor eventuele relatieproblemen en de organisatie van het gezin en aanverwante situaties en eerder bereid zijn naar zichzelf te kijken dan mannen met AD(H)D.

Vrouwen met AD(H)D staan over het algemeen meer open om met zichzelf aan de slag te gaan. Mannen met AD(H)D zoeken de oorzaak van relatieproblemen vaak in eerste instantie bij de partner zonder AD(H)D. Een manlijke partner met AD(H)D krijgt over het algemeen meer steun van de vrouwelijk partner zonder AD(H)D. Dat is bij vrouwen met AD(H)D over het algemeen minder; de manlijke partner, zonder AD(H)D, geeft minder steun dan de vrouw met AD(H)D verdient en nodig heeft. Dit maakt dat vrouwen met AD(H)D op hun tenen moeten lopen, om alles in goede banen te leiden, zij trachten alles zeer gestructureerd te doen (zeker wanneer er kinderen zijn), vaak naast een baan. Dit is voor hen, gezien de AD(H)D een enorme uitdaging. Zij kunnen de neiging hebben om perfectionisme te ontwikkelen, zijn dan vaak uitgeput en lopen risico op burn-out. Mannen lijken meer moeite te hebben met het toegeven van hun (AD(H)D-) gedrag dan vrouwen met AD(H)D. Mannen met AD(H)D vertonen vaak moeilijk gedrag, verslavingen en agressie. Vrouwen met AD(H)D lijken meer te last te hebben van stemmingswisselingen, angst, depressie, schuldgevoelens en een laag zelfbeeld. Overigens kunnen bovenstaande uitingen bij beiden voorkomen! Daarbij kunnen vrouwen met AD(H)D meer last hebben van hun hormonen, bijvoorbeeld voor de menstruatie, wat tevens invloed kan hebben op de stemming.

Er is onderzoek gedaan (UPC KULeuven) naar stemmingsklachten bij vrouwen mét en vrouwen zónder AD(H)D. Daaruit bleek dat vrouwen met AD(H)D in de week voor de menstruatie (PMS), meer en ernstiger stemmingsklachten hebben, van prikkelbaar tot soms depressies. Dit speelt ook een rol na de bevalling en in de overgang. Dit schijnt samen te hangen met de daling van de hormoonspiegel in deze perioden. Mogelijk is er een interactie tussen een laag estradiol voor de menstruatie in combinatie met een lage dopaminespiegel bij AD(H)D, waardoor de klachten ernstiger zijn dan bij vrouwen zonder AD(H)D. Meer onderzoek hiernaar zou heel fijn zijn. Ook is het aan te raden dit te bespreken met een arts, zodat eventueel de (AD(H)D) medicatie hierop aangepast kan worden en waar nodig aanvullende medicatie (zoals bijvoorbeeld antidepressiva) voorgeschreven kan worden.

AD(H)D is voor 75% erfelijk, dat wil zeggen dat ook de kinderen van mensen met AD(H)D een verhoogde kans hebben op AD(H)D of een andere ontwikkelingsstoornis, ook dit kan dan veel aandacht van de moeder met AD(H)D vragen en dat maakt het leven voor haar niet gemakkelijk.

Partner van iemand met ADD (hierna genoemd ‘vrouw’)

Vaak komen mensen er pas na vele jaren achter (soms pas na 25, 40 jaar of langer) dat de man ADD heeft. Al die tijd heeft de vrouw gedacht dat het aan haarzelf lag, omdat dit steeds door man is verteld: “Jij hebt een probleem, ik niet”. Na vele jaren van therapie en eenzaamheid krijgt ze dan eindelijk de man zover om zich te laten onderzoeken. Wanneer dan na al die jaren de diagnose ADD wordt gesteld, volgt er voor de vrouw een lange periode van rouw en boosheid naar de man. Dit omdat zij al die tijd heeft gedacht en gehoord dat het aan haar lag, al die verloren tijd die zij ook voor leuke dingen had kunnen gebruiken is gaan zitten in het redden van de relatie. Daarbij komt ook dat de vrouw na de diagnose denkt dat haar man de verantwoordelijkheid voor de gevolgen van zijn ADD gedrag zal gaan nemen, omdat hij zich dan bewust is dat een groot deel van de problemen daarmee te maken hebben. Helaas is dit ook vaak niet het geval, zeker niet wanneer degene met ADD niet bereid is zich hierbij door een ADD specialist te laten begeleiden. Hij doet de diagnose dan af met: "Iedereen heeft wel iets, ik ben geen uitzondering", hij bagatelliseert de diagnose en blijft zijn ADD- gedrag goed praten.

Hoogsensitief

Veel partners van mensen met ADD zijn hoogsensitief (in mijn praktijk is +/- 98% van de partners van mijn cliënten met ADD hoogsensitief), dat lijkt logisch omdat zij elkaar aanvullen. Mensen met ADD hebben over het algemeen moeite met emotionele wederkerigheid, terwijl mensen met hoogsensitiviteit daar juist kanjers in zijn. Ook hebben veel partners van mensen met AD(H)D een moeilijke jeugd (zoals bijvoorbeeld met een narcistische, AD(H)D, depressieve, (alcohol) verslaafde of autistische ouder, broer of zus) en/ of één of meerdere traumatische ervaringen, doorgemaakt. Blijkbaar trekt iemand met een dergelijke achtergrond, onbewust juist aan wat die herkent, hoe destructief of naar dit ook is.

Het komt vaak voor dat partners in het begin van een relatie met iemand met ADD, niet op de hoogte zijn van de diagnose. Óf omdat diegene dat zelf (nog) niet weet, óf omdat hij dit (om wat voor reden dan ook) niet heeft verteld. Dit laatste is voor de vrouw, wanneer zij daarachter komt, natuurlijk een enorme teleurstelling omdat ze dan het idee heeft ergens te zijn ingerold, zonder daar een keuze in te hebben gehad.

Oxytocine

De meeste kenmerken van AD(H)D worden voornamelijk veroorzaakt door een dopaminetekort. Naast dopamine zijn er nog vele andere hormonen/ neurotransmitters welke in de hersenen worden aangemaakt, waaronder oxytocine. Oxytocine zorgt ervoor dat je gehecht raakt aan iemand en je die persoon sneller vertrouwt dan je normaliter zou doen. Het verlaagt de natuurlijke barrières bij een vrouw. Oxytocine zorgt er onder andere ervoor dat een moeder en haar pasgeboren kindje zich onafscheidelijk verbonden voelen. Het komt vrij tijdens de bevalling en bij het geven van borstvoeding. Oxytocine wordt ook afgegeven wanneer je knuffelt, geniet van een innige kus met een (potentiele) partner en wanneer je jaloers bent.

In het begin van een relatie waar AD(H)D (onbewust) een rol speelt, heeft de vrouw het idee op handen gedragen te worden door de man met AD(H)D. Alle aandacht gaat, in het begin van de relatie, naar haar uit en dat ervaart zij als heerlijk. De man laat dan (onbewust) vooral alle leuke kanten van zichzelf en de AD(H)D zien. Wanneer de gevoelens wederzijds zijn, lijkt het alsof de man de eerste tijd van de relatie in veel opzichten praktisch geen AD(H)D heeft. Wel zijn de concentratieproblemen die sowieso bij verliefdheid horen aanwezig. Diegene kan (net als velen zonder AD(H)D tijdens de verliefde fase) alleen nog maar aan haar denken, alle aandacht is bij haar (hyperfocus). De dopamine raast door het lichaam en geest en dat geeft een blij, zelfverzekerd gevoel, vol energie. Wanneer deze verliefde periode na verloop van tijd voorbij is, stabiliseert het dopamine-tekort terug naar het ‘normale’ niveau. Iemand met AD(H)D valt harder terug dan mensen zonder AD(H)D, waardoor de dopaminelevels aanvoelen als -5 ten opzichte van de gebruikelijke -1. Huilbuien en depressieve gevoelens zijn het gevolg.

Vaste relatie

Wanneer verliefdheid zich ontwikkelt tot een vaste relatie kan er voor mensen met ADD al snel een idee van sleur ontstaan. Veel informatiebronnen spreken over iets minder dan een jaar, het wisselt per persoon van een paar weken tot enige jaren. Alleen al doordat de hersenen niet meer zoveel oxytocine afgeven. Het nieuwe is eraf, ook tijdens de gemeenschap is het niet meer zo spannend als in het begin. Voor mensen met ADD betekent dat minder dopamine: Juist datgene wat ze tekortkomen en waar ze zoveel behoefte aan hebben. Dopamine en oxytocine horen plaats te maken voor het oprechte ‘houden van’ en een innige vriendschap. Ook wordt de aandacht meer naar buiten gericht en doen mensen met AD(H)D hun uiterste best om, op de buitenwereld en het werk, goed over te komen en aardig gevonden te worden. Hierdoor zijn zij aan het einde van de dag doodmoe en kunnen ze niet meer de aandacht voor hun vrouw opbrengen die zij wel verdient. De vrouw begrijpt niet dat hij buiten de deur wel alle aandacht heeft en dit voor haar niet heeft en voelt zich daardoor steeds eenzamer worden, niet gezien en gehoord.

Intimiteit en AD(H)D

Intimiteit in AD(H)D-relaties kan een groot issue zijn. De man leeft vaak in zijn eigen wereld en vergeet de behoeften van de ander, hierdoor kan de vrouw zich regelmatig alleen voelen. Daarnaast kan bij seks tussen partners waarbij AD(H)D een rol speelt, het één en ander komen kijken, zoals: Concentratie/ aandacht verlies, hyperfocus op zichzelf of hyperactiviteit. Deze kenmerken van AD(H)D zijn vaak niet bevorderlijk voor een goede seksuele relatie.

In elke relatie is het een uitdaging om de balans te vinden tussen de seksuele behoeften van beide partners en deze te behouden, zonder in een sleur te raken. Deze balans vinden en behouden met een partner met AD(H)D kan een enorme uitdaging zijn, AD(H)D-symptomen worden door de vrouw vaak beleefd als afwijzing of worden door de man gebruikt als excuus.

Veel partners van mensen met ADD ervaren een gebrek aan intimiteit niet alleen in de vorm van seks. Naarmate de gevoelens dieper en de relatie vertrouwder wordt, lijkt de intimiteit minder te worden. Dit hoort typisch bij ADD, de aandacht wordt verlegd naar andere zaken en de relatie komt op een lager pitje te staan, niet omdat de man dit wil, dit is zoals het is. Het komt doordat ze moeite hebben met het verdelen/ reguleren van de aandacht (aandachtregulatiestoornis). Dit voelt voor de vrouw vaak als afwijzing, terwijl dit niet zo is. Ook zien we mannen met AD(H)D die regelmatig vreemd gaan, dit is te verklaren en zeker niet als excuus, doordat de spanning die dit meebrengt zorgt voor de dopamine waar iemand met AD(H)D behoefte aan heeft.

De man (met AD(H)D) neemt of altijd of juist nooit het initiatief. Ook kan het gebeuren dat, wanneer er eindelijk tijd is om intiem te kunnen zijn, het toch geen succes wordt. De vrouw hoeft zich dan niet afgewezen te voelen, hoe moeilijk dit ook is. Erger je niet wanneer je man in de lach schiet, afgeleid is of vlak voor het hoogtepunt begint over de kleur van de verf van de trap die geschilderd moet worden of na korte tijd klaar is met aanraking, of in slaap valt. Mensen met AD(H)D kunnen zeer snel afgeleid zijn en de aandacht een beperkte tijd bij één ding houden én last hebben van snel overprikkeld raken door bijvoorbeeld aanrakingen.

Tips

  • Trek het je niet persoonlijk aan.
  • Maak ruimte en tijd vrij.
  • Zorg voor ontspanning en rust.
  • Deel je behoeften.
  • Geef complimenteren.
  • Ga voor kwaliteit i.p.v. kwantiteit.

Aandachtregulatiestoornis

In de DSM staat dat ADD een ‘aandacht-tekortstoornis’ is, in mijn beleving heeft iemand met ADD een ‘aandacht-regulatiestoornis’. Dit omdat m.i. iemand met ADD wel aandacht genoeg heeft (hyperfocus) voor dingen die ze interesseren en waar ze goed in zijn, zij hebben vooral moeite met hun aandacht te verdelen/ reguleren. Dat betekent dat wanneer de eerste verliefdheid voorbij is en het ‘normale’ leven weer langzaamaan terug begint te komen, de aandacht van de man naar buiten gericht wordt en dat de vrouw op de tweede, derde, vierde etc. plaats komt. Dat is voor de vrouw zeer pijnlijk, zij gaat steeds harder 'schreeuwen' om aandacht en dat wordt door de man dan afgedaan als gezeur.

De man met ADD kan de ander niet ‘lezen’, heeft moeite met non-verbale uitingen en legt deze verkeerd uit, wat voor veel vervelende situaties kan zorgen. De vrouw heeft dan het idee niet gezien en begrepen te worden, ook zij wil graag dat de ander uit zichzelf ziet wat er aan de hand is. Dat gaat helaas niet gebeuren, niet omdat de partner met ADD dit niet wil, dit is omdat hij dat gewoonweg niet kan.

Hoogsensitiviteit van de partner

Mensen met hoogsensitiviteit voelen zich enorm verantwoordelijk, zijn zorgzaam en voelen vaak precies aan wat er speelt. Dat maakt het in een ADD-relatie moeilijk, omdat dat wat zij voelen telkens wordt ontkend. Zij zijn geneigd om alles in het werk te stellen om de relatie te doen slagen en hebben daar veel voor over. Zij passen zich aan, nemen veel van de partner over, zetten zichzelf op de laatste plaats, worden steeds alerter opdat er niets misgaat. De relatie verandert, tot beider frustratie, in een ‘Ouder-Kind’ relatie in plaats van een partnerrelatie, het is dan een ongelijkwaardige destructieve relatie geworden. Daarnaast voelt de partner zich steeds eenzamer worden, omdat ze op een gegeven moment alleen nog maar aan het ‘redden’ is wat er te redden valt. Zij voelen zich niet gehoord en gezien door de man en deze is zich van geen kwaad bewust.

Wanneer iemand langer in een relatie zit met iemand met ADD, gaat dit de partner vormen: De spontaniteit gaat weg, ze voelt zich een zeur en wil zo niet zijn, voelt zich meer de ouder dan de partner, raakt het zelfvertrouwen kwijt, voelt zich niet meer veilig. Ook gaat ze zich steeds meer zich ergeren aan het (ADD-) gedrag van haar man, wat voor de man natuurlijk ook niet fijn is. De man is over het algemeen niet tot weinig bereid om naar zichzelf en zijn eigen (ADD-) gedrag te kijken en wordt boos wanneer zijn vrouw daarover begint. De omgeving kan haar ook steeds meer gaan mijden omdat zij niet snappen wat er speelt en dan de vrouw ook gaan zien als een 'zeur'. 

Andere liefdestaal

Een partner met ADD heeft vaak een totaal andere liefdestaal (vaak materieel of door dingen te doen) dan degene zonder ADD, dat kan erg ingewikkeld zijn. Iemand met ADD heeft sowieso moeite met het delen van gevoelens en is zich weinig tot niet omgevingsbewust, stelt weinig vragen en gaat ervan uit dat hij wel weet wat de ander wil of hoe het zit, hij doet veel aannames. Wanneer de vrouw aangeeft behoefte te hebben aan liefde en daarmee het idee heeft de ander niet te overvragen, komt ze van een koude kermis thuis. Haar man weet absoluut niet wat ze daarmee bedoelt en vult het voor haar in. Hij gaat dan bijvoorbeeld allerlei dingen doen met, in zijn beleving oprechte liefde, alleen checkt hij niet bij zijn vrouw of dat is waar zij behoefte aan heeft. De vrouw begrijpt het dan niet en wordt boos of verdrietig, terwijl haar man ‘het zo goed bedoelde’. Dit geeft veel ruis en onbegrip naar elkaar. De uitspraak 'ik bedoelde het toch goed' wordt veel gebruikt door mensen met ADD, alsof dit ze ontslaat van de verantwoordelijkheid te nemen voor de gevolgen van hun gedrag en de daaruit vloeiende nare gevoelens van de partner. De partner heeft vaak genoeg aan oprechte excuses, zonder verdere uitleg. Voor degene met ADD is dit een hele opgave, zij willen graag uitleggen hoe het kwam dat zij iets deden of zeiden en daarmee leggen ze dan opnieuw de verantwoordelijkheid buiten zichzelf, waardoor de voorgaande excuses geen lading meer hebben en de partner zich steeds bozer en verdrietiger gaat voelen.

Crisis

Degene met ADD voelt zich vaak aangevallen en gaat zich verdedigen, verzint excuses, smoesjes en liegt waar het hem uitkomt, terwijl het meestal nergens over gaat. Iedere vorm van feedback of kritiek wordt aangegrepen om het te laten escaleren in een ruzie. Zijn vrouw gaat daardoor steeds meer op haar tenen lopen en durft weinig meer te zeggen om de sfeer niet te frustreren. Pas wanneer de vrouw laat doorschemeren dat het echt zo niet langer gaat en er crisis is ontstaan, dan volgt er vaak een periode waarin haar man zijn stinkende best doet (alle aandacht gaat dan naar de relatie) en het voor zijn vrouw weer ‘leefbaar’ lijkt te worden. De vrouw denkt dan; zie je wel, hij kan het wel en verwacht/ hoopt dan dat het zo blijft. Alleen verschuift de aandacht van de man na verloop van tijd (soms al na een dag of hooguit een paar weken) weer naar andere dingen/ de buitenwereld waar hij geïnteresseerd in is. Veel ADD- relaties leven van crisis naar crisis, dit is zeer zenuwslopend voor beiden en voor de vrouw omdat zij nooit weet wanneer het weer zover is. Ook is stress voor het ADD-brein funest, dat betekent dat wanneer de vrouw dingen aangeeft die zij niet prettig vindt of wanneer zij gestrest is door het ADD- gedrag, dit in het ADD- brein van de man van alles oproept. Dit geeft stress bij de man en maakt dat de ADD in verergerde vorm de kop opsteekt. De man slaat dan volledig dicht, loopt weg of maakt nare opmerkingen, precies wat de partners beiden niet willen. Dat maakt dat het direct uitpraten van zaken op een tijdstip dat de man uitgerust is, altijd beter is dan het te laten oplopen totdat er veel emoties bijkomen.

Buitenwereld

De buitenwereld snapt vaak totaal niet waar de vrouw het over heeft. Wanneer de aandacht van de man bij de buitenwereld of op het werk is, gaat het daar over het algemeen redelijk goed. De man lijkt wel aandacht te hebben voor zijn werk en de ‘buitenwereld’. Wanneer ook de aandacht naar de buitenwereld verslapt, dan heeft hij daar allemaal redenen, excuses, leugentjes en smoesjes voor, die voornamelijk buiten hemzelf liggen. Vaak krijgt zijn vrouw de ‘schuld’ van zijn gedrag, wat te maken kan hebben met dat de vrouw meer aandacht van haar man vraagt en dat daardoor de aandacht voor de buitenwereld of het werk verslapt.

De buitenwereld gaat hierdoor ook op een andere manier naar de vrouw kijken. De man hangt tegenover de buitenwereld, vaak onbewust (overlevingsstrategie) de lieve, onschuldige, vriendelijke man uit, hij steekt daar al zijn energie in en zijn vrouw wordt neergezet als een zeur en bitch. Hij vertelt en doet buitenshuis andere dingen dan thuis, vertelt veel dingen niet en verdraaid zaken om beter voor de dag te komen. Hierdoor staat zijn vrouw regelmatig voor onaangename verrassingen. De vrouw wordt door haar man in het bijzijn van anderen vaak genegeerd en niet gesteund, integendeel. Het lijkt alsof de man zich gesteund voelt door de aanwezigheid van anderen om zijn vrouw dan (onbewust) naar beneden te halen, om er zelf beter uit te komen. Dit kan voor zeer pijnlijke situaties zorgen. Ook voor de omgeving leidt dit vaak tot ongemakkelijke situaties. Eenmaal weer samen, zegt hij dat hij het zo niet heeft bedoeld, alleen is het kwaad dan al geschiedt en neemt hij vaak niet de moeite om dit terug te draaien (hij vergeet dit, durft dat niet, of is bang om voor gek te staan). Hij realiseert zich totaal niet wat dit met zijn vrouw doet en bagatelliseert dit dan als: "Je weet toch dat ik dat niet meende". Mensen met ADD schieten vaak in de slachtofferrol, wat het voor de partner enorm moeilijk maakt.

Egocentrisch

Iemand met ADD kan behoorlijk egocentrisch overkomen, het voelt vaak voor zijn vrouw als; ‘uit het oog, uit het hart’. Het leven draait altijd om de man, hij ziet ook alles vanuit zijn eigen perspectief en heeft veel moeite met inleven in een/ de ander. Ook in gesprekken wordt alles zo verdraaid dat het over hem gaat. Degene met ADD projecteert ook veel op de partner, dit is zeer vermoeiend voor de partner. Over ieder klein dingetje ontstaan ellenlange discussies of ruzies omdat degene met ADD geen verantwoordelijkheid wil nemen voor de ontstane situaties, terwijl met alleen een 'sorry,' het vaak binnen 1 minuut opgelost zou zijn. Dit egocentrisme wordt waarschijnlijk veroorzaakt doordat iemand met ADD het al heel erg moeilijk heeft met het organiseren van zijn eigen leven, waardoor het moeilijk voor hem is om zijn aandacht ook te richten op een/ de ander en de evt. kinderen (aandacht-regulatiestoornis). De vrouw moet steeds voor twee denken, de man is niet proactief en kan tijd moeilijk inschatten, waardoor zijn vrouw de neiging heeft steeds alles te moeten controleren om vervelende situaties te voorkomen en heeft het idee heeft altijd op scherp te moeten staan.

Het eenzame gevoel van de vrouw wordt hierdoor telkens weer versterkt en bevestigd. De man lijkt zich niet te realiseren hoe dit is voor zijn vrouw en hij is daar ook helemaal niet mee bezig, hij lijkt vooral met zijn eigen zaken bezig en om zelf zo goed mogelijk voor de dag te komen. Wanneer hij aangesproken wordt op zijn ADD- gedrag, gaat hij zich verdedigen en ligt het aan zijn vrouw. Als er ruzie is, wordt vaak te pas en te onpas om de meest kleine dingetjes, door de man gedreigd met scheiden, waarvan hij later zegt dat natuurlijk niet te menen. Dit is enorm schadelijk voor het zelfvertrouwen en de gevoelens van veiligheid van de vrouw.

Na vervelende situaties zal de man daar niet meer op terugkomen (puur omdat hij dit vergeet), terwijl zijn vrouw er nog lang mee rondloopt en er vaak ook niet van kan slapen. Pas veel later, wanneer de vrouw er op terugkomt omdat het niet is uitgesproken, dan lijkt hij pas in te zien wat dit (ADD-)gedrag voor impact op zijn vrouw heeft (gehad). Dit heeft alles te maken met het niet ‘omgevingsbewust’ zijn, hij heeft geen idee wat de consequenties van zijn (ADD-) gedrag (voor een/ de ander) zijn.

Proactief

Iemand met ADD is vooral reactief in plaats van voorkomend/ proactief. Dit maakt dat vrouw steeds bezig is om vooruit te kijken en brandjes te voorkomen. Dat is zeer vermoeiend voor haar en vaak leidt dit ook tot ‘Ouder-Kind’ situaties, wat beiden niet prettig vinden en niet willen. De vrouw voelt zich vaak in een hoek gedrukt, waar ze niet wil zijn. Zij zou ook graag eens een schouder willen waarop ze kan leunen, in plaats van altijd degene te moeten zijn die de boel draaiende houdt.

Vervormt

Veel vrouwen merken dat mensen van buiten en soms ook de (volwassen uitwonende) kinderen, na verloop van tijd afstand van ze gaan nemen. Dit is zeer pijnlijk, misschien wel begrijpelijk als je er van een afstand naar kijkt, want de vrouw is in de loop van de jaren vervormt naar een zorgend, zeurend, altijd op de hoede zijnde, voorkomend, op de tenen lopend, onzeker iemand geworden, die controle wil houden en alles steeds heel duidelijk moet maken, zodat niets misloopt. Hier krijgt de buitenwereld steeds meer moeite mee en neemt dan afstand omdat ze niet begrijpen wat er speelt. Dit is voor de vrouw heel verdrietig, want die snapt er niets van waarom mensen geen contact meer willen. Vaak spreekt zij niet over wat er in de relatie gebeurt, omdat zij zich daarvoor schaamt of omdat ze al vaak de ‘kous op de kop’ heeft gekregen. Hierdoor komt degene met ADD er goed mee weg.

Verslavingsgedrag

Veel mensen met ADD hebben last van verslavingsgedrag als; alcoholgebruik, gamen, sporten, veel met mobiel of computer bezig zijn etc. Voor de partner is dit niet prettig, alles lijkt belangrijker dan zij. Men onderschat het gebruik van alcohol door mensen met ADD. Alcoholgebruik is sowieso niet heel erg gezond, voor het ADD- brein is het zeer slecht, omdat het de volgende dag een rebound krijgt en de man dan niet meer goed kan functioneren, dit kan soms dagenlang duren. Vaak heeft diegene dit zelf niet door en wordt de link tussen het alcoholgebruik en de vervelende stemming en gedrag van de volgende dag(en) niet opgemerkt. Ook de vrouw heeft dit vaak niet in de gaten, wat een gemiste kans is, vaak helpt het om als vrouw dan geen alcohol meer te gebruiken, zodat haar man dan ook niet/ minder de neiging heeft dit te doen. Er wordt veel van een partner van iemand met ADD gevraagd om de relatie goed te houden. De vrouw mag haar man aanspreken op zijn ADD- gedrag, omdat deze daar zelf heel veel mee kan, er zijn vele tools die gebruikt kunnen worden door mensen met ADD om ook in een relatie goed te kunnen functioneren. Daarvoor is het nodig dat degene met ADD de diagnose accepteert en erkent dat zijn ADD-gedrag invloed heeft op de relatie. De vrouw mag meer los gaan laten, alles waar zij niet verantwoordelijk voor is mag ze bij haar man laten, hoe moeilijk en vervelend dit soms ook is. De man is verantwoordelijk voor zijn ADD- gedrag en zal daar (onder goede specialistische begeleiding) zelf mee aan de slag mogen gaan, de partner kan daar zeer weinig mee.

Na vele jaren 

Wanneer de vrouw na vele jaren, of omdat zij dit te horen heeft gekregen van een therapeut, goede vriendin, of heeft gelezen in een boek dat ze haar omgeving, kinderen, vrienden etc. moet gaan vertellen wat er speelt in de relatie, stuit ze tegen veel onbegrip. Men snapt niet waar ze het over heeft en vindt het ook heel erg dat ze zo over haar man praat. Vaak wordt gezegd: “Joh, maar dat doen toch alle mannen weleens”. En ja, dat is ook zo, alleen wanneer dit 24/7 dag in, dag uit, gebeurt, zonder dat er iets verandert en er niets (positiefs) tegenover staat, is het een ander verhaal. Iemand met ADD leert niet van zijn gedrag, ook al wordt hij daar telkens weer op gewezen en hoe simpel het vaak ook lijkt. Dit lijkt voor de vrouw vaak onwil, het is onkunde, wat het niet gemakkelijker maakt.

Over het algemeen zijn mensen met ADD zeer intelligente mensen, dat maakt het dan ook moeilijk te begrijpen dat zij kleine alledaagse dingen niet op kunnen pikken en er niets mee doen. Je kunt je voorstellen dat, wanneer dit al vele jaren speelt, de vrouw een ander mens is geworden en zij ook zichzelf niet meer herkent.

Wanneer dan de diagnose ADD na 25, 40 jaar of zelfs langer bij de man wordt gesteld, is dit voor de vrouw aan de ene kant een bevestiging; "zie je wel, ik wist wel dat het niet allemaal aan mij lag" en aan de andere kant zorgt het ook voor veel verdriet en boosheid. Verdriet omdat haar altijd is verteld en zij dat heeft geloofd, dat het aan haar lag en daar enorm onzeker van is geworden. Boosheid omdat ze het zo verschrikkelijk vaak heeft aangegeven bij haar man en er nooit erkenning voor haar gevoelens en ideeën was/ is (ook niet na de diagnose) en er niet naar haar werd geluisterd, het werd gebagatelliseerd en onderuitgehaald.

Daarbij komt dan nog een ander naar gevoel omhoog; omdat de vrouw zich dan realiseert dat, dat waar ze op hoopte en ondanks alles toch nog steeds verwachtte nl. een ‘leuke harmonieuze relatie’, altijd een illusie is geweest, want een 'stoornis' heet niet voor niets een 'stoornis' en gaat niet over.

Scheiden

Na de diagnose komt er een periode van grote onzekerheid voor de vrouw; wat moet ik nou, hoe kan ik hiermee omgaan? Ook kan de gedachte spelen om weg te gaan bij haar man. Dit wordt ook heel vaak aangegeven door de buitenwereld: “Als jij het niet naar je zin hebt, dan ga je toch bij hem weg!" Alsof dit zo simpel is. Daarmee zeggen ze dan ook dat je, wanneer je niet bij hem weggaat, niet moet zeuren en het er nooit meer over mag hebben, want het is toch jouw eigen keuze om bij hem te blijven. Was het maar zo gemakkelijk. Beter is het wanneer de vrouw medeleven ervaart van haar omgeving in de vorm van: Een luisterend oor, zonder oordelen, een arm om haar heen, een schouderklopje en bijvoorbeeld de vraag: “Wat kan ik voor je betekenen” of “wat heb jij nodig”. Hiermee komt de omgeving de partner tegemoet in haar behoefte om gezien en gehoord te worden en dat kan haar gevoelens van eenzaamheid verzachten.

Mijn ervaring is dat voor de meeste vrouwen die langer dan 10-15 jaar bij een man met ADD zijn (zeker wanneer er kinderen in het spel zijn), scheiden eigenlijk geen optie meer is. Dit heeft te maken met:

  • De vervorming van het karakter van de vrouw, zij voelt zich heel onzeker en voelt zich nergens meer veilig, dan voelt de vertrouwdheid/ bekendheid van wat ze heeft (ook al is dat destructief en naar) beter dan de onbekendheid en de onveiligheid van de toekomst en de buitenwereld, die haar regelmatig heeft laten vallen.
  • Het feit dat de vrouw ook de andere, prettige, leuke kant van haar man kent, de kant waar ze, ondanks alles, nog steeds van houdt.
  • Het kleine sprankje hoop wat ze nog steeds heeft, opdat haar man toch eindelijk zelf, met specialistische hulp, er iets aan wil gaan doen.
  • De eenzaamheid, ze kunnen nergens terecht met hun verhaal en voelen geen steun, ze zijn (misschien onterecht) bang voor een nieuwe toekomst met misschien nog grotere eenzaamheid.
  • De hoogsensitiviteit van de vrouw: “Je kunt iemand met een stoornis toch niet verlaten”, die verantwoordelijkheid willen zij niet op hun geweten hebben en daarbij: Wat zal de buitenwereld daar niet van vinden, zij vinden je al een bitch, scheiden bevestigt dit.
  • Kinderen die ze niet wil belasten met een scheiding en de angst dat zij het niet zullen begrijpen en haar dan ook laten vallen.

Co-ouderschap

Voor vrouwen met een kortere relatie (< 10 jaar) met een partner met ADD is scheiden, vooral wanneer er (kleine) kinderen zijn, ook een groot dilemma. Mijn ervaring is, dat wanneer een vrouw van haar ADD- man wil scheiden, terwijl er (jonge) kinderen in het spel zijn, zij te maken krijgt met een volgend probleem: De man wil co-ouderschap, terwijl hij hier eigenlijk, gezien zijn ADD, niet toe in staat is. De man heeft zich tijdens de relatie vaak niet/ nauwelijks bemoeit met de zorg en opvoeding van de kinderen en realiseert zich dan ook niet wat dit inhoudt. Hij was altijd meer het vriendje dan de vader van de kinderen. Wanneer de vrouw toestemt met co-ouderschap, omdat zij de kinderen een goed contact met hun vader gunt en de man een even grote rol wil geven in de opvoeding, of omdat de verschillende instanties hierop aansturen, volgt er een zeer moeilijk tijd voor alle partijen. Zij wil dat de kinderen zich veilig voelen en zijn en dat er een goede communicatie (wat noodzakelijk is bij co-ouderschap) is.

Communicatie

Communicatie met een partner met ADD is sowieso al vaak een groot probleem, laat staan nadat de partners uit elkaar zijn. Het destructieve is dan dat de kinderen hier hoe dan ook de dupe van zijn. De man met ADD vergeet de afspraken en kan niet tegen de stress, die de zorg en opvoeding van de kinderen met zich meebrengt, wat betekent dat hij slecht functioneert in zijn rol als vader. Vaak zijn stemmingswisseling daar het gevolg van, waar de kinderen de dupe van zijn. Hij heeft veel minder tijd voor zichzelf en kan daar moeilijk mee omgaan. Hij overziet niet wat er allemaal bij de opvoeding en zorg komt kijken en ook bij de overdracht van de kinderen naar de moeder, gaat er telkens van alles mis. De man met ADD zou veel beter uit zichzelf kunnen kiezen voor een omgangsregeling, waarbij hij de kinderen op bepaalde tijden heeft en ze op een rustige manier van elkaar kunnen genieten, waarbij dan de verdere zorg bij de moeder ligt. Dat kan alleen wanneer de man inziet en accepteert dat hij met zijn ADD geen co-ouderschap aan kan, hoe graag hij dit ook wil en hoe goed hij ook zijn best doet. Voor vrouwen met ADD kan dit anders zijn, zie boven onder het kopje: ‘Verschil vrouwen en mannen met AD(H)D’.

Het Cassandra effect (CAD(H)D)

Cassandra is een bekend figuur in de Griekse mythologie, waar Apollo verliefd op werd. Toen Cassandra deze liefde niet beantwoordde vervloekte hij haar, met de woorden dat niemand haar ooit meer zou geloven. Dit overkomt vaak partners of naasten van mensen met een bepaalde stoornis/ beperking. Dit wordt dan het ‘Cassandra effect’ genoemd. Ook hebben ze, in meer of mindere mate, moeite met het gebrek aan emotionele wederkerigheid van de partner.

Cassandra effect bij partners of naasten van mensen met ADD

De persoon met ADD (partner, ouder of kind) is, meestal onopzettelijk, verantwoordelijk voor het emotionele gemis. De effecten van CAD(H)D zijn het hevigst wanneer je beseft dat je, als partner van iemand met ADD, niet geloofd wordt of dat het gedrag van de persoon met ADD gebagatelliseerd wordt door degene met ADD, vrienden, familie, volwassen kinderen, hulpverleners en/ of deskundigen. 

Degene zonder stoornis wordt, door de buitenwereld, vaak gezien als de probleemveroorzaker, ‘de zeur’ of ‘de bitch’ in de relatie, er is zeer weinig begrip voor het ervaren van gemis aan emotionele wederkerigheid. CAD(H)D kan het gevolg zijn van de relatie met (in dit geval) iemand met ADD en is dan ook omkeerbaar, het is géén persoonlijkheidsstoornis, zodra de relatie of destructieve invloed van de relatie stopt kan het Cassandra effect herstellen.

Emotionele wederkerigheid, liefde en het gevoel 'bij iemand te horen' zijn essentiële menselijke behoeften. Wanneer de behoefte aan verbinding, met je partner/ naaste niet wordt beantwoord, zonder dat je begrijpt waarom, dan heeft dat effect op je psychische en lichamelijke gezondheid. Er ontstaan gevoelens van verwarring, eenzaamheid, machteloosheid, verdriet en wanhoop, deze gevoelens worden versterkt door het besef dat niemand in je omgeving je gelooft.

De vrouw kan haar verhaal niet kwijt bij haar partner (degene met ADD) en mist daardoor een gevoel van verbinding en geborgenheid. Tijdens gesprekken dwaalt de man vaak af of loopt weg, zonder dat aan te geven, wat dan overkomt als een gebrek aan interesse. Ondanks de aanwezigheid van haar man kan zij zich zielsalleen voelen, mede doordat de mensen in haar omgeving haar man vaak juist kennen als een rustige, aardige, vriendelijke en soms zelfs attente man. Haar verhaal wordt dan niet geloofd en/ of gebagatelliseerd, wat haar gevoelens van eenzaamheid en wanhoop nog verder versterkt.

Bedoelingen

Bij de man is meestal geen sprake van 'kwade bedoelingen'. Hij doet, met name in het begin van de relatie, echt zijn best om het zijn vrouw naar haar zin te maken. Op dat moment verwaarloost hij zijn omgeving en andere zaken. De aandacht (hyperfocus) ligt dan helemaal bij haar. Dit doet hij door allerlei dingen voor haar te doen (helaas meestal zonder overleg), spontane uitstapjes te maken etc. Dat zij naast het materiële, behoefte heeft aan een gevoel van verbinding, geborgenheid en emotionele intimiteit, is moeilijk voor hem te begrijpen. Dit omdat de man zelf vaak moeite heeft met het, op de juiste manier, uiten en beleven van zijn gevoelens. 

Wanneer na verloop van tijd de aandacht verdeeld moet gaan worden tussen werk, omgeving en vrouw, begint de relatie barstjes te vertonen. De man verlegt de aandacht naar andere zaken dan naar zijn vrouw. Hij is na een lange dag vriendelijk zijn en zijn uiterste best doen naar de buitenwereld, erg moe wanneer hij thuiskomt en laat dan al het aangeleerde ‘normale’ gedrag los en dan krijgt zijn vrouw niet de aandacht die ook zij verdient. Zij krijgt dan te maken met het destructieve ADD-gedrag, waarbij zij steeds te horen krijgt dat dat aan haar ligt.

Iemand met ADD kan de aandacht maar op één ding/ persoon/ situatie tegelijk richten. Al snel wordt alles (zoals werk, hobby’s, vrienden ed.) ‘belangrijker’ dan de relatie. Ook betrekt de man vaak alles op zichzelf en bekijkt situaties alleen vanuit zijn eigen perspectief, waardoor de aandacht telkens verlegd wordt naar hem i.p.v. naar zijn vrouw, die iets met hem deelt. Daarbij deelt de man weinig tot niets met zijn vrouw, waardoor zij niet weet wat hem bezighoudt en zich buitengesloten voelt. Dit maakt het voor de vrouw erg verwarrend, onbegrijpelijk en hierdoor komt zij niet aan haar trekken wat betreft de nodige aandacht, betrokkenheid en voor haar broodnodige ‘verbinding’. De man kan moeilijk met de emoties van zijn vrouw omgaan, het gevolg hiervan is dat zij zich steeds weer teleurgesteld, onmachtig, eenzaam en verdrietig voelt, waardoor zij zich heel alleen kan voelen.

Wanneer er bij de man vooral sprake is van onmacht, dan kan zijn vrouw hem wijzen op haar behoeften en verwachtingen en hem leren deze te gaan (her)kennen, door hem dit steeds opnieuw te vertellen, omdat hij dit niet uit zichzelf aanvoelt. Verder kan de vrouw regelmatig waardering uitspreken voor de (kleine) dingen/ manier waarop hij zijn liefde toont, zo kan langzaamaan wederzijds begrip ontstaan. 

Onbegrepen 

Begrip voor de houding van de persoon met ADD, maakt niet dat het 'allemaal wel meevalt', integendeel. Het niet kunnen uiten van gevoelens binnen een relatie, is en blijft een enorme handicap, voor beide partijen. De persoon met ADD kan het idee krijgen dat 'hij het nooit goed doet'. Er wordt voortdurend een beroep gedaan op iets wat hij niet heeft/ kan, hij ervaart dit als ‘zeuren’ en zo zegt hij dit ook telkens tegen zijn vrouw. Hij heeft tevens zichzelf in de loop der jaren ‘overlevingsstrategieën’ aangeleerd, onder andere in de vorm van allerlei excuses, leugens en afleidingsmanoeuvres en is daar zeer bedreven in geworden. In het begin van de relatie lukte het hem vaak nog wel om attent te zijn (aangeleerd gedrag), al begreep hij toen ook al niet echt waarom zij zo blij was met een bloemetje o.i.d. Eenmaal getrouwd/ samenwonend/ na het krijgen van kinderen, lukt het vaak niet om dit aangeleerde gedrag vol te houden en om, in zijn beleving, dan steeds iemand te moeten ‘spelen’, die hij eigenlijk niet is.

De vrouw ziet haar, eens zo liefdevolle, partner veranderen in een 'mopperaar, die er nooit voor haar is', geen verantwoordelijkheid neemt voor zijn onaangename ADD- gedrag en zich niet aan afspraken houdt, waardoor de vrouw hem ongewild steeds meer op zijn nek gaat zitten.

De man komt vaak (net als mannen zonder ADD) altijd met praktische oplossingen, terwijl zij op dat moment alleen getroost, gehoord en gezien wil worden. Wanneer zij aangeeft dit niet fijn te vinden, wordt hij boos en begrijpt het niet, ‘ik doe toch mijn best/ ik bedoel het toch goed’ en haakt af. Wanneer zij verdrietig is of aandacht wil, is hij er niet voor haar, vindt hij haar ‘zeuren’ en/ of is hij ronduit bot. Hij staat niet achter haar, kijkt niet met haar mee, gaat niet naast maar tegenover haar staan, verdedigt de buitenwereld en geeft zijn vrouw het idee dat alles aan haar ligt, waardoor zij zich steeds meer onzeker en onveilig gaat voelen. Hij vertoont compensatiegedrag op het moment dat hij iets van haar nodig heeft of merkt dat hij te ver is gegaan, wat dan (logischerwijs) niet altijd op prijs gesteld wordt waardoor hij al snel weer terugvalt in moppergedrag. 

In gezelschap kan de vrouw zich schamen voor het gedrag van haar man en dat kan dan een reden zijn om na verloop van tijd, niet meer met hem mee te gaan. Zij wordt regelmatig door haar man voor gek gezet of genegeerd in het bijzijn van anderen. Hierdoor kan zij zich langzaamaan geïsoleerd en eenzaam gaan voelen. Voor haar man is dit ook geen plezierige situatie, alleen realiseert hij zich vaak niet dat dit een gevolg is van zijn ADD- gedrag en dat hij de enige is die dit op zal mogen en kunnen lossen, zodat zijn vrouw zich weer veilig genoeg kan voelen om mee te gaan.

Wanneer de vrouw, waar de man bij is met anderen iets bespreekt wat haar bezighoudt, of naar aanleiding van een vraag die haar gesteld wordt, wordt vaak haar mond gesnoerd door haar man. Zij voelt zich dan enorm klein en naar beneden gehaald. Ook dit maakt dat zij niet graag met hem meegaat en zich zelfs onveilig voelt, ook wanneer ze thuis bezoek krijgen.

Wanneer er geen diagnose is, of de man ontkent dat er een probleem is, dan wordt het nog moeilijker. Naar de buitenwereld zijn mensen met ADD vaak attent, vriendelijk, aardig en voorkomend, waardoor niemand gelooft dat hij thuis moppert, onattent, of zelfs bot is en in zijn woede verschrikkelijke dingen kan zeggen. Veel mensen hebben hem nog nooit boos/ kwaad gezien. 

Gevolgen

Veel partners van mensen met ADD leven jarenlang in een relatie waarin ze lijden onder het gebrek aan emotionele wederkerigheid en zij zich heel alleen voelen, omdat ze een gevoel van verbinding en liefde missen. Omdat anderen alleen de zgn. goede buitenkant van hun partner zien en zij niet weten hoe deze in de relatie functioneert, geeft dat een extra gevoel van eenzaamheid. Vaak worden ze niet geloofd wanneer ze er iets over vertellen. Dan krijgen ze te horen hoe zorgzaam en vriendelijk hun man is, dat ze blij moet zijn met hem, omdat hij het allemaal zo goed bedoeld. 

De buitenwereld lacht om het onhandige gedrag van de man. De vrouw krijgt regelmatig te horen: 'Ach, dat is toch typisch mannelijk gedrag' o.i.d. Hiermee wordt de ernst niet erkend en zal de vrouw nog minder vertellen en zich steeds eenzamer gaan voelen. Net als Cassandra wordt zij niet geloofd, gehoord, of krijgt de schuld, hierdoor voelt ze zich in de steek gelaten, wat allerlei klachten tot gevolg kan hebben, zoals:

  • Verwarde gevoelens
  • Twijfels aan eigen vermogen
  • Verminderd zelfvertrouwen
  • Gevoel van eenzaamheid
  • Laag zelfbeeld
  • Nervositeit
  • Oververmoeidheid
  • Gevoel van machteloosheid
  • Depressiviteit
  • Boosheid
  • Schuldgevoelens
  • Identiteitscrisis
  • Overspannenheid 
  • Burn-out
  • Eetproblemen
  • Lichamelijke en/of geestelijke gezondheidsproblemen
  • Slaapstoornissen
  • Post Traumatische Stress Stoornis
  • Etc.

Bovenstaande laat zien dat het Cassandra effect een enorme impact heeft, waar veel meer aandacht voor mag zijn.

Routine

Degene met ADD is gebaat bij routine, alleen wil hij dit vaak niet omdat hij het al snel saai vindt en niet van ‘sleur’ houdt. Dat maakt dat goede voornemens helaas, vaak snel, weer van tafel worden geveegd. Hier mag veel aandacht aan besteed worden tijdens de begeleiding van iemand met ADD. Voor de vrouw betekent dit, dat ook zij rekening mag houden met de routine/ structuur van haar man en hem daar de gelegenheid voor geeft, uiteindelijk heeft zij daar zelf ook veel baat bij.

Wat werkt

Hulpverleners zeggen vaak tegen een partner van iemand met ADD: “Wanneer je erover praat met en openheid geeft naar je omgeving, dan leidt dat tot begrip. Door meer kennis van zaken over de situatie, zal de omgeving je minder snel veroordelen, wanneer je bijvoorbeeld tijd neemt voor jezelf of wilt scheiden omdat je de situatie niet langer meer aan kan”. Het punt is dat de buitenwereld vaak helemaal niet snapt wat je vertelt, het zelf anders ervaart en het bagatelliseert. ADD is bij de meeste mensen niet bekend en omdat de impact ervan zo enorm subtiel is en in iedere cel van de relatie zit, is het haast niet uit te leggen. De buitenwereld vindt de vrouw al snel een zeur en neemt afstand, terwijl hulpverleners juist zeggen dat ze het moet bespreken met hun omgeving, voor meer begrip. Het omgekeerde gebeurt juist. Beter werkt het om lotgenoten te zoeken die haar wel begrijpen, bij hen zal ze wel het idee hebben gehoord en gezien te worden.

Het kan zijn dat, door de toegenomen kennis, de man (indien dit nog niet is gebeurd) bereid is om zich te laten diagnosticeren en dan vanuit intrinsieke motivatie zichzelf wil laten begeleiden en daarnaast samen ADD- relatie-begeleiding zoeken, zodat ADD een plek binnen de relatie kan krijgen. Dit is geen gemakkelijke en een lange weg, waarbij van beide partners veel inzet gevraagd wordt. Voorwaarde hierbij is wel dat beiden bereid zijn om; in eerste instantie ieder aan zichzelf en in tweede instantie samen aan de relatie te werken. Verder is het belangrijk dat de liefde bij beiden groot genoeg is om hierin te willen investeren, het vergt namelijk heel veel tijd en geduld.

De vraag is ook of de partner dit nog wil/ kan opbrengen. Mijn ervaring is dat er vaak veel te lang gewacht wordt met het zoeken naar goede specialistische ADD- relatie- begeleiding, meestal omdat de man zich geen eigenaar voelt van de relatieproblemen. Het gevolg is dan dat de vrouw zich inmiddels ‘murw’ voelt en soms ook al lichamelijke klachten heeft ontwikkeld, dat is enorm schadelijk en heel erg zonde. De vrouw wil dan eerst zien dat de man bereid is om onder begeleiding aan zijn ADD te werken, alvorens zij (weer) verder wil investeren in relatiebegeleiding o.i.d. De vrouw kan er dan zeer sceptisch tegenaan kijken en heeft in eerste instantie weinig vertrouwen meer.

Specialistische begeleiding is hierbij dan ook noodzaak. Mijn ervaring is dat stellen waarbij ADD een rol speelt, vaak wel hulp zoeken, alleen niet de juiste hulp kunnen vinden. Het gevolg is dan dat de man al snel afhaakt en zijn vrouw (weer) alleen verder gaat met de begeleiding/ therapie o.i.d. omdat ze denkt en hoort dat het allemaal aan haar ligt. Individuele begeleiding van mensen met ADD is iets anders dan begeleiding bij ADD- relaties. Hierbij komt heel veel meer kijken, ook ‘normale’ relatie-therapie blijkt op de lange duur van weinig nut bij relaties waar ADD een rol speelt. De combinatie van individuele ADD- begeleiding en ADD-relatie-begleiding lijkt de beste manier om resultaat te boeken. Hierbij mag gezegd worden dat dit veel tijd en energie vraagt, wat vaak vooral voor de partner heel frustrerend is. Dit komt omdat de man dan zijn uiterste best doet, wat zich in het begin van de begeleiding voornamelijk afspeelt in het hoofd van degene met ADD en de vrouw daar dan nog weinig van merkt.

Het zal altijd moeilijk blijven; iets wat er niet is, is in dit geval ook niet 'maakbaar'. Degene met ADD kan wel ‘trucjes’ leren om de partner tegemoet te komen. Omdat dit over het algemeen nooit echt ‘natuurlijk’ zal worden, vraagt dit ook van de partner een behoorlijke aanpassing van de verwachtingen en invulling van behoeften ten opzichte van en binnen de relatie. Daarom kan het handig zijn om als partner of omgeving van iemand met ADD, zelf manieren te zoeken om het gebrek aan emotionele wederkerigheid te compenseren.

Wat je bijvoorbeeld zou kunnen doen is

  1. Lotgenoten zoeken.
  2. Leuke dingen doen zelf of met anderen.
  3. Je laten coachen, door een gespecialiseerde coach met veel kennis van ADD binnen relaties, op bijvoorbeeld:
  • Acceptatie van AD(H)D binnen de relatie.
  • Acceptatie dat een relatie waarbij AD(H)D in het spel is, er anders uitziet en anders voelt dan een relatie zonder AD(H)D.
  • Leren omgaan met je eventuele hoogsensitiviteit, zodat je hierdoor geen energie meer weg hoeft te laten lekken en je voldoende zorg aan jezelf kunt besteden.
  • Je laten begeleiden bij, hoe om te gaan met het gedrag van degene met AD(H)D. 
  • Voldoende tijd en ruimte voor jezelf maken.
  • Goed voor jezelf (en de evt. kinderen) (blijven) zorgen etc. 
  • In geval je het echt niet (meer) op kan brengen, kijken hoe je op een goede manier (onder begeleiding van een ADD- counsellor/ coach/ therapeut/ mediator) uit elkaar kunt gaan.
  • Etc.

Met dank aan

  • Mijn ADD-cliënten en hun partners.
  • Mijn echtgenoot, die mij heeft aangemoedigd om dit stuk te schrijven.
  • Onze kinderen.
  • Alle informatie op internet en in boeken.

 

CoachCounsellor Yes Vieyra

 

AGENDA WORKSHOPS EN CONTACTDAGEN

NIEUWSBRIEF