Coach Gouda

(TEGEN)OVERDRACHT

Overdracht en Tegenoverdracht

(waar hij/ hem/ man staat, kan ook zij/ haar/ vrouw gelezen worden)

Er is sprake van Overdracht wanneer iemand de ander anders ziet dan die werkelijk is. Dit ligt aan de manier waarop diegene de buitenwereld waarneemt, hoe die het ziet en niet wat die werkelijk ziet. Hij projecteert iets/ iemand uit het verleden, van zichzelf op de ander/ buitenwereld. Iemand raakt dan verblind en dat kan schadelijk of pijnlijk zijn voor deze persoon. We herhalen allemaal patronen die we geleerd hebben van de oudste relaties die we kennen: Met onze ouders, tussen onze ouders en met onze broers en zussen, etc., bewustwording hiervan kan veel ellende voorkomen.

Tegenoverdracht is de Overdracht van degene, waar de ander op een bepaalde manier afhankelijk van is (bijv. een coach, counsellor, psycholoog, hulpverlener, leraar, etc.). Dit kan gebeuren wanneer deze (hiërarchisch hogere) persoon iets van zichzelf in de ander ziet en zich daar niet bewust van is. Het is dan ook belangrijk dat diegene altijd bij zichzelf te rade mag gaan of dit van hem is of van de ander. Het is belangrijk om bewust te zijn van je eigen ideeën en gevoelens t.o.v. de ander, zodat je deze niet verwart met die van de ander. Wees je ook bewust van het feit dat wat je waarneemt een projectie kan zijn van je eigen (onbewuste) gevoelens.

Een voorbeeld van Overdracht (= van bijv. de cliënt): Een cliënt is boos omdat hij vindt dat de coach te weinig voor hem doet en zegt te willen stoppen met de sessies. Wanneer de coach zich bewust is van de 'Overdracht' van de cliënt, dan betrekt die dit niet op zichzelf en zal vragen stellen in de trant van: "Heb je het idee dat andere mensen ook te weinig voor je doen, of in het verleden hebben gedaan?" "Gebruik je je woede wel vaker als pressiemiddel?" "Loop je vaker weg wanneer je niet krijgt wat je wilt?". De coach blijft dan bij de cliënt en kijkt samen met de cliënt waar de reactie van de cliënt vandaan komt. Dit kan veel inzicht opleveren voor de cliënt.

Een voorbeeld van Tegenoverdracht (= van de coach/ counsellor/ e.d.): Een coach die heel blij is met complimenten van de cliënt, kan onbewust gewenste vragen gaan stellen om de cliënt tevreden te houden. Of een coach die heel hard aan het werk is voor een cliënt en vergeet dat de cliënt zelf het werk mag doen, zodat deze eigen inzichten krijgt en zodoende de antwoorden op zijn vragen en oplossingen zelf kan bedenken. De cliënt zelf weet namelijk altijd het allerbeste wat goed voor hem is, alleen kan hij op dat moment om wat voor reden dan ook de antwoorden niet bij zichzelf vinden. De coach kan vanuit dat vertrouwen gerichte, inzichtelijke, diepergaande, confronterende vragen stellen, zodat de cliënt deze inzichten en antwoorden wel (weer) bij zichzelf kan vinden.

Projectie is iets anders dan Overdracht, bij projectie worden gevoelens die iemand op een bepaald moment voelt, geprojecteerd op een ander. Iemand denkt dan dat de ander precies hetzelfde als hij denkt en voelt over een situatie of persoon, terwijl dat helemaal niet zo hoeft te zijn. (Tegen)overdracht betekent dat beelden, situaties, personen en emoties vanuit het verleden worden overgedragen van de ene situatie op de andere, dat kan zowel positief als negatief zijn, met andere woorden:

Positieve Overdracht is de projectie van een reddersbeeld, (zie Transactionele Analyse) bijvoorbeeld de ideale vader of moeder. Dit bestaat uit prettige emoties als: Aandacht, volledige acceptatie, veiligheid, zorg, waardering, bewondering. Wanneer iemand respectvol wordt behandeld, krijgt hij waarnaar hij heeft gezocht, zoals bijvoorbeeld: Bevestiging van zijn gevoelens, aandacht, zorg, veiligheid etc. Eindelijk is er iemand die hem kan vertellen en laten herbeleven hoe de zaken nu echt in elkaar steken. Hij is dankbaar dat de ander hem wil ‘helpen’. Hij ervaart eindelijk iets waar hij lang naar heeft verlangd. Er gebeurt dan iets belangrijks met hem. Hij kan dan gaan idealiseren, doordat hij zijn innerlijke reddersbeeld op de ander projecteert. Vanaf dat moment is hij afhankelijk, omdat hij zijn 'redders' voor zich ziet staan. Oftewel, omdat hij innerlijk vervuld is van gevoelens van dankbaarheid, bewondering, blijdschap en dergelijke, ziet hij buiten zich personen verschijnen die deze emoties rechtvaardigen. Hij ziet een ideale vader en/ of moeder! Hij zit dan in de Overdracht. Dit beeld zal naar verloop van tijd veranderen en dan valt de ander 'door de mand' en komt diegene van de 'koude kermis' thuis. Zolang dit onbewust gebeurt kan dit zeer destructief werken. Door dit bewust te maken kan diegene inzicht krijgen en op een andere manier gaan denken, voelen en kijken.

Negatieve Overdracht is de negatieve verschijningsvorm van ouders of autoriteiten en bestaat uit nare emoties als: Angst, afwijzing, vernedering, eenzaamheid, woede, verlatenheid, etc. Wanneer dit in het heden wordt getriggerd, worden de onprettige emoties bij de ander geuit. Negatieve Overdracht vormt als het ware een barrière tussen twee personen, terwijl negatieve Overdracht juist veel kan zeggen over iemand zelf. Het heeft (zolang dit onbewust gebeurt) nadelen wat betreft de relatie. Er is dan geen gevoel van veiligheid (meer). Wanneer iemand in negatieve Overdracht is dan hoort, ziet of voelt hij dingen die er niet of nauwelijks zijn. Hij reageert overgevoelig en tovert zijn reacties soms 'onterecht' uit zijn emotionele opslag (verleden) te voorschijn. Ook hierbij is het belangrijk om hier bewust van te worden.

Wat te doen Het is goed om bovenstaande te bespreken en de cliënt tijdens de sessies hiermee, waar nodig, evt. te confonteren. Dit kan pijnlijk zijn en tegelijkertijd veel inzicht geven, omdat de cliënt hier ook in het dagelijks leven tegenaan loopt. Wel is het belangrijk dat de coach/ counsellor/ e.d. zich bewust is van de eigen valkuilen/ Tegenoverdracht en hier, evt. onder begeleiding van een supervisor, mee aan de slag gaat. Dit omdat, wanneer de coach/ counsellor/ e.d. het van zichzelf kan herkennen, hij zijn Tegenoverdracht positief kan inzetten tijdens de sessies.

Voorbeeld: Een cliënt komt voor loopbaanbegeleiding. De coach bemerkt op een bepaald moment dat die moedergevoelens krijgt t.o.v. de cliënt (= Tegenoverdracht van de coach). Door zijn eigen gevoelens te 'parkeren' en dit op de volgende manier te benoemen, zonder zijn eigen Overdrachtsgevoelens te bespreken, kan dit de cliënt in positieve zin enorm veel opleveren, omdat de cliënt deze gevoelens waarschijnlijk vaker bij mensen oproept:

Coach: "Heb je wel eens het idee dat mensen over je gaan moederen of je betuttelend behandelen?" 

Cliënt: "Ja, daar heb ik een enorme hekel aan, want dan voel ik mij klein en onzeker worden."

Coach: "Hoe denk jij dat het komt, dat ze geneigd zijn je zo te benaderen?"

Cliënt: "Tja, misschien omdat ik me vrij passief opstel en nooit mijn mening geef?"

Coach: "Hoe zou het voor jou zijn om daarmee te gaan oefenen?"

Cliënt: "Ja, dat zou ik heel fijn vinden, want dan kan ik mij misschien wat actiever op gaan stellen en mij zekerder gaan voelen, wat mij ook gaat helpen bij solliciteren".

Dit voorbeeld laat zien dat wanneer de coach zich bewust is van zijn eigen Overdrachtsgevoelens, hij deze op een positieve manier in kan zetten voor de cliënt. Het fenomeen Overdracht en Tegenoverdracht en de manier waarop een coahc/ counsellor/ ed. hier mee omgaat, is mijns inziens een van de belangrijktste zaken tijden een coach/ counsellingtraject. Wanneer dit niet benoemt/ besproken wordt (door bijv. de onzekerheid of het niet bewust zijn van de coach) dan kunnen veel belangrijke zaken, die op onbewust niveau spelen, blijven liggen. Op deze manier zal de cliënt niet de inzichten kunnen krijgen die vaak noodzakelijk zijn om bepaalde denkwijzen, gevoelens en gedrag sturctureel te veranderen.

BEWUSTWORDING VAN PATRONEN IN HET VERLEDEN GEEFT VRIJHEID IN HET HEDEN

AGENDA WORKSHOPS EN CONTACTDAGEN

NIEUWSBRIEF