Coach Gouda

AD(H)D

AD(H)D(Attention Deficit (Hyperactivity)Disorder)bij volwassenen

Mensen met ADD zijn snel afgeleid, rusteloos en vaak impulsief in hun gedrag. Kenmerkend voor ADD is het hebben van meerdere intense stemmingswisselingen op een dag. Ook slaapproblemen, vergeetachtigheid, ongeorganiseerdheid, grenzeloosheid, een ander tijdsbesef en moeite met het onderhouden van sociale contacten horen er bijna altijd bij. Ook zijn ze vaak overgevoelig voor geluids- en beeldimpulsen. mensen met ADD hebben dikwijls moeite met een gesprek te volgen in een grotere groep mensen. Men heeft in die situatie moeite om zich te concentreren op één gesprek, omdat men zich ongewild blijft focussen op alle gesprekken die gaande zijn. Mensen met ADD beschrijven dit soms als "het luisteren naar een gesprek op de radio, terwijl de uitzending gepaard gaat met heel veel ruis". Ook hebben mensen met ADD vaak relatieproblemen en hebben zij vaak moeite met het handhaven van hun baan.

Soms bezitten mensen met ADD bijzondere vaardigheden met betrekking tot het snel combineren van informatie en indrukken, probleemoplossend denken, inlevingsvermogen, creativiteit, en ruimtelijk inzicht. Zij kunnen in bepaalde situaties hyperfocussen; men is dan extreem geconcentreerd en zich niet bewust van wat er om zich heen gebeurt. Dit hoge concentratieniveau kan leiden tot het ontwikkelen van uitzonderlijke talenten. Omdat veel mensen met ADD een hogere prikkeldrempel hebben, zullen ze in bepaalde  risicovolle en crisissituaties alerter en beter functioneren, terwijl bij andere mensen de kans op disfunctioneren juist toeneemt.

Wat is ADD

Dat een volwassene ADD kan hebben, is iets wat steeds bekender wordt binnen onze samenleving. Het blijkt niet alleen bij kinderen voor te komen en een stoornis te zijn ‘waar je overheen kunt groeien’. AD(H)D betekent: Attention Deficit (Hyperactivity) Disorder, oftewel aandachtstekort stoornis ook wel aandachtregulatiestoornis genoemd (met hyperactiviteit). Hyperactivity of hyperactiviteit staat tussen haakjes, omdat hyperactiviteit niet in elke verschijningsvorm aanwezig hoeft te zijn. Om kenbaar te maken dat het een volwassene betreft met deze stoornis wordt er tegenwoordig een ‘A’ achter gezet, wat voor ‘adult’ staat.

De wetenschappers zijn het nog steeds niet met elkaar eens over hoeveel varianten er nu precies zijn. Dit komt doordat er nog allerlei onderzoeken plaatsvinden waaruit nieuwe gegevens worden verzameld. Ook is duidelijk geworden dat niet iedere AD(H)D’er van elk symptoom last heeft, of in dezelfde mate. Om toch een indeling te gebruiken, volgt hier de grootste algemene scheiding die men nu gebruikt:

  • Aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit (ADHD): Hierbij is sprake van een lichamelijke onrust waarbij men het liefst wil bewegen of iets wil doen met handen of voeten.
  • Aandachtstekortstoornis zonder hyperactiviteit (ADD): Bij deze variant valt er geen lichamelijke onrust waar te nemen, hierbij is de ‘onoplettendheid’ iets wat zeer naar voren komt.
  • Aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit en impulsiviteit, oftewel het ADHD gecombineerde type: Hierbij is sprake van zowel hyperactief als impulsief zijn én onoplettendheid! De hyperactiviteit hoeft niet altijd zichtbaar te zijn voor anderen, men is dan vooral erg druk in het hoofd.

Er is één hoofdprobleem aan te wijzen, namelijk het onvermogen om aandacht en gedrag consistent te reguleren, oftewel vast te houden. Verondersteld wordt dat de hersenen van mensen met AD(H)D anders functioneren dan die van mensen zonder AD(H). Mensen met AD(H)D hebben een enorme gedachtestroom waardoor ze vaak dromerig of ongeïnteresseerd overkomen op andere mensen. Door deze gedachte-stroom kunnen ze zich moeilijk concentreren op de voor het specifieke moment relevante zaken. Het ‘filter’ dat relevante van irrelevante zaken scheidt, werkt minder goed.

Soms bezitten mensen met ADD bijzondere vaardigheden met betrekking tot het snel combineren van informatie en indrukken, probleemoplossend denken, creativiteit, en ruimtelijk inzicht. Mensen met ADD kunnen in bepaalde situaties hyperfocussen; men is dan extreem geconcentreerd en zich niet bewust van wat er om zich heen gebeurt. Dit hoge concentratieniveau kan leiden tot het ontwikkelen van uitzonderlijke talenten. Mensen met ADD hebben geen gebrek aan motivatie, wil of zin, wel hebben ze moeite met het presteren, volhouden en afronden van zaken.


Oorzaak van ADD

ADD bestaat uit een verzameling specifieke persoonlijkheidskenmerken met een grotendeels erfelijke oorzaak. Het is geen karaktertrek of opvoedingsfout. ADD wordt door wetenschappers als een neurobiologische stoornis beschouwd: Er zijn steeds sterkere aanwijzingen dat genetisch-biologische factoren een sleutelrol spelen. Met name een tekort aan en/of onevenwicht in de aanwezigheid van twee neurotransmitters in de motorische cortex en in de prefrontale cortex van de hersenen, is kenmerkend. Bij mensen met ADD leidt deze afwijking in de neurotransmitters dopamine en noradrenaline tot aandachtproblemen, hyperactiviteit en impulsief gedrag. Door een gebrek aan de juiste neurotransmitters, neemt de kwaliteit en de kracht van signalen tussen onderlinge hersencellen af. Hierdoor worden prikkels die binnenkomen langzamer en minder efficiënt verwerkt dan bij iemand met ‘normale’ hersens. Iemand met ADD heeft daardoor moeite met het maken van onderscheid tussen relevante en niet relevantie informatie. Iedere prikkel is in eerste instantie even (on)belangrijk. Daardoor ontstaat er in het hoofd regelmatig een mist van ongeordende gedachten. Dat is dan ook de reden dat het vaak wat langer duurt voordat informatie is verwerkt en waardoor mensen met deze stoornis afwezig of dromerig lijken.

Bij mensen met ADD zijn hyperactief en impulsief gedrag in mindere mate aanwezig, of geheel afwezig. Het komt vaak voor dat kinderen met ADHD, naarmate ze ouder worden, minder hyperactief en impulsief gedrag vertonen. Gezegd moet worden dat ADD een andere aandoening is dan ADHD. ADD wordt in de DSM niet apart vermeld terwijl dit wel terecht zou zijn. Vandaar dat ADD valt onder de noemer AD(H)D. AD(H)D komt bij mannen vaker voor dan bij vrouwen.

Hyperfocus

De chaos, slordigheid en dromerigheid betekenen niet dat iemand die ADD heeft dom is. De intelligentie wordt niet aangetast, deze werkt alleen anders. ADD heeft tot gevolg dat iemand, op een andere manier leert, interpreteert, herinnert, denkt, waarneemt en oplossingen bedenkt. Ondanks dat een concentratiestoornis heel vervelend is, kent zo’n stoornis ook voordelen. Zo kan iemand zich, wanneer er ergens wel grote interesse voor is, hyperfocussen. Dat heeft vaak bovengemiddelde prestaties tot gevolg. Daarnaast zijn mensen met ADD vaak heel creatief en leergierig wanneer er voldoende tijd is om informatie te verwerken en op te nemen.

Het stellen van de diagnose ADD

Bij veel volwassenen met ADD is de diagnose in de kindertijd niet gesteld. Sommigen herkennen de diagnose pas wanneer deze bij één van hun kinderen is gesteld. Anderen komen op het spoor van ADD door middel van gesprekken met anderen, door een partner die signaleert dat er iets niet klopt, of door openbare bronnen, zoals bijvoorbeeld het internet.

Er is geen eenduidige test voor ADD. De diagnose ADD wordt gesteld op basis van een gestructureerde vragenlijst en een concentratietest. Er worden, indien wenselijk, ook familieleden of andere direct betrokkenen uitgenodigd voor een interview. De uitkomst van de vragenlijst en de gesprekken moeten helderheid geven over ADD. Het onderzoek en de diagnostiek worden over het algemeen uitgevoerd door een psychiater of een psycholoog. Voor het stellen van de diagnose ADD worden de specifieke DSM IV criteria van AD(H)D gebruikt, exclusief hyperactiviteit.

Volgens het DSM IV handboek zijn de criteria van AD(H)D

  • Snel afgeleid door dingen en geluiden die niet belangrijk zijn voor de zaak waar men mee bezig is, bijvoorbeeld door mensen die elders aan het werk zijn.
  • Moeite met plannen en organiseren van activiteiten, bijvoorbeeld werk of taken.
  • Problemen met het voltooien van taken en tijdig klaar zijn.
  • Niet goed concentreren op details en hierdoor slordigheidsfouten maken.
  • Zeer vaak moeite met het volgen van uitleg en daardoor dingen missen.
  • Vaak zaken vergeten en verliezen, bijvoorbeeld sleutels, geld, of materiaal dat nodig is om een opdracht uit te voeren.

Een moeilijkheid met de criteria is, dat men ervan uitgaat dat deze klachten aanwezig dienen te zijn in alle leefgebieden zoals wonen, werken of in andere situaties waarbij de omgeving bepaalde eisen stelt. Een ander punt is dat men veronderstelt dat de symptomen al in de eerste zeven levensjaren aanwezig zijn. Ze zijn bij mensen met ADD in de kleutertijd lang niet altijd onderkend. Vooral bij volwassenen die in de jaren zeventig in een tolerante omgeving zijn opgegroeid, zorgden aandachttekort- en concentratie- stoornissen niet altijd voor grote problemen. Daarom worden ze bij een standaard onderzoek soms moeilijk herkend. Bovendien zijn de ouders die betrokken worden bij zo'n onderzoek vaak al op een respectabele leeftijd en is hun informatie niet altijd eenduidig en nauwkeurig. Aangezien ADD in ongeveer 75% van de gevallen een gevolg is van erfelijke belasting, is de kans groot dat één van de ouders zelf ADD heeft. Dit betekent dat in het gezin van herkomst, afwijken van de algemene norm niet altijd als een probleem werd ervaren.

Klik hier voor een overzicht van kenmerken van ADD bij volwassenen

Vormen van begeleiding bij ADD

  • Medicijnen als o.a. Ritalin, Concerta en antidepressiva (door een daartoe bevoegde arts of psychiater voorgeschreven en begeleidt), in combinatie met coaching.
  • Coaching/begeleiding bij het managen van gedrag en sociale vaardigheden.
  • Voeding zou volgens sommige behandelaars een grote invloed hebben op de symptomen. Onder andere een glutenvrij, zuivelvrij en suikervrij dieet wordt gebruikt. Gluten-, zuivel en suiker-gevoelige mensen maken natuurlijke endorfines (opioïde peptiden) aan die vergelijkbaar zijn met morfine.

Bijkomende stoornissen bij ADD

AD(H)D gaat bij volwassenen vaak samen met andere psychische problemen. Zeventig procent van de mensen met AD(H)D hebben tevens last van depressieve gevoelens, angst- en dwangstoornissen, verslaving aan alcohol of drugs, of een persoonlijkheidsstoornis.

ADD met depressie

De somberheid, die vaak bij een depressie past, wordt vaak gezien als een oorzaak vanwege de talloze mislukkingen die men in het leven heeft moeten doorstaan. De depressie wordt dan niet apart behandeld, dit wordt meegenomen in de begeleiding. Dit kan bijvoorbeeld door inzichtgevende gesprekken, ook bestaan er vormen van medicatie die goed zijn te combineren met AD(H)D en een depressie.

ADD met angst- en dwangstoornissen

Vaak heeft dit te maken met faalangst of het gevolg van een opeenstapeling van mislukkingen. Dit vraagt om onderzocht te worden, want wanneer er echt sprake is van een angststoornis dan heeft het de voorkeur om deze eerst te behandelen. Dwangmatigheid of perfectionisme kan een reden zijn om innerlijke chaos te compenseren. Wanneer met medicatie de innerlijke chaos kan worden gereduceerd dan verdwijnt ook de behoefte van dwangmatigheid en/of perfectionisme. Wanneer er echt sprake is van een onafhankelijke dwangstoornis dan dient deze ook eerst te worden behandeld.

ADD met een persoonlijkheidsstoornis

Bij een aantal volwassenen met AD(H)D is in een eerder stadium een persoonlijkheidsstoornis vastgesteld. Een persoonlijkheidsstoornis als borderline heeft veel kenmerken die je ook bij iemand met AD(H)D treft. Ondanks dat deze diagnose samen kan vallen met AD(H)D, kunnen er toch kleine en specifieke verschillen zijn die een op zichzelf staande diagnose AD(H)D kan rechtvaardigen.

ADD met autisme of PDD-NOS

Steeds vaker wordt AD(H)D gezien als een onderdeel van het autistiform spectrum. Autistiform gedrag is geen autisme; het is op autisme gelijkend gedrag. Waar bij personen met autisme de volledige triade aan kenmerken aanwezig is, doet zich bij mensen met autistiform gedrag slechts een enkel kenmerk van autisme voor. De overeenkomst ontstaat omdat beide in veel gevallen problemen ondervinden bij het aangaan van sociale contacten. Het verschil is dat er bij iemand met een autisme of PDD-NOS de aanleg ontbreekt voor sociale vaardigheden of sociale wederkerigheid.

ADD en verslaving

Mensen met AD(H)D hebben meer aanleg om verslaafd te raken aan stimulerende, verdovende of kalmerende middelen. De exacte oorzaak is niet helemaal duidelijk, wel leidt in de meeste gevallen het gebruik van deze middelen tot een reductie van de symptomen. Dit vergroot de kans op verslaving waardoor de problemen groter worden. In veel gevallen leidt een verslaving weer tot een verergering van de symptomen. Een geslaagde behandeling voor AD(H)D kan de verslavings-gevoeligheid doen afnemen. Belangrijk is wel dat men bereid is om te stoppen met het gebruik van deze middelen. Medicatie zoals Ritalin wordt vaak gezien als een surrogaatdrug die middelen als speed, XTC en cocaïne vervangt. Desondanks blijft dit medicijn de meest gezonde alternatieve vorm tegen een verslaving.

Hoe komt het dat we ADD steeds vaker zien

Het feit dat steeds meer volwassenen met deze diagnose te maken krijgen, ligt vooral aan de toegenomen kennis, de behandelmogelijkheden en de ontwikkelingen binnen onze maatschappij. Er zijn steeds meer prikkels. Zo is er steeds meer geluid in onze omgeving (verkeer, televisie, video, computer, mobiel, iPad, etc.), zijn er meer indrukken en neemt onze algemene ‘levenssnelheid’ steeds verder toe. De verwachtingen die men aan zichzelf stelt (of die anderen stellen), worden steeds hoger. Je moet meekomen, bijblijven en jezelf ontwikkelen. Doordat de figuurlijke lat veel te hoog ligt, komen steeds meer mensen thuis, op school of op het werk in de problemen. Wanneer men het echt niet zelf kan redden en ook de omgeving weet geen raad meer, dan wordt er in de meeste gevallen een beroep gedaan op de medische of geestelijke hulpverlening. De kans is dan aanwezig dat een hulpverlener ADD vaststelt en de persoon doorverwijst voor verder onderzoek.

Er zijn mensen die ADD een modeziekte/verschijnsel noemen. Het is geen nieuwe ‘ziekte/stoornis’, het is een stoornis die we vroeger vaak anders benoemden. Zo werd dit onder andere ‘Minimal Brain Damage’ genoemd. Men nam dan aan dat een kleine hersenbeschadiging de oorzaak was van het ‘niet-gangbare’ gedrag. Ook dachten veel mensen dat het een gedragsstoornis was waardoor men zich bijvoorbeeld ‘raar’ of asociaal gedroeg. Er werd toen niet gekeken naar mogelijke biologische oorzaken. Nu weet men dat dit wel het geval is, vooral door jarenlang Amerikaans onderzoek. Doordat de bekendheid van deze stoornis door de jaren heen is gegroeid en er veel meer kennis, inzake de beelden en uitingen van deze stoornis is (door onderzoek en praktijkervaringen), wordt deze minder snel verward met andere stoornissen en/of afwijkingen en kan ADD sneller worden gediagnosticeerd. Op de website van Artsennet staat een artikel over ADHD, getiteld “ADHD zeker geen modegril

IK KWAM, ZAG EN VERGAT WAT IK VAN PLAN WAS

AGENDA WORKSHOPS

NIEUWSBRIEF